TOMÁS Ó MONACHÁIN

Tomás Ó Monacháin

I gCill Ó Laoch ar bhruach theas Loch Cuan i gCo an Dúin a rugadh Tomás Ó Monacháin ar an 22 Márta 1927. Nuair a bhí sé ceithre bliana d’aois, bhog sé féin, a dheartháir, Joe agus a thuismitheoirí, Molly agus James isteach go Béal Feirste i 1932. Rinne siad cónaí ar dtús i gceantar íochtar na bhFál.

Bhí sé ina rúnaí ar Chumann Chluain Ard, cumann sóisialta agus foghlama lán-Ghaeilge, neamhpholaitiúil, i gceantar íochtar na bhFál a chur polasaí láidir Gaeilge i bhfeidhm ó 1953. Theagasc Tom an Ghaeilge do na céadta a tháinig chuig na ranganna ansin, as gach áit sa chathair agus taobh amuigh di.

I ndiaidh sé bliana de chaint faoi, i 1969 shocraigh Tomás agus grúpa de theaghlaigh Ghaeilge Bhéal Feirste scéim úrnua tithe a thógáil a bheadh go hiomlán i nGaeilge. Bhí ocht dteach san iomlán ar Bhóthar Seoighe, an chéad Ghaeltacht uirbeach le 100 bliain. I 1971 bunaíodh Bunscoil Feirste – an chéad bhunscoil Ghaeilge ariamh sna sé chontae.

I 1973 d’aistrigh Tomás agus a chlann go Gaoth Dobhair lena gclann a thógáil i nGaeltacht Thír Chonaill. Bhí sé ina bhall den ghluaiseacht teanga Cearta Gael ansin, feachtas a d’éiligh cearta teanga sna cúirteanna agus Gaeilge amháin ar chomharthaíocht bóthair sa Ghaeltacht.

Cailleadh Tomás Ó Monacháin ar an 7ú lá de mhí Lúnasa in 2023. Fear léannta umhal ab ea é, a roinn a chuid eolais go fial agus a sheas an fód go misniúil ar son cearta teanga na nGael.

Bheadh Tomás agus Brighid ina lucht éisteachta ag ócáidí, ag comórtais amhránaíochta agus ag imeachtaí sóisialta de chuid Shean-Nós na Fearsaide in Áras Mhic Reachtain go mion minic le blianta. Cuireadh Tomás faoi agallamh mar chuid den fhéile áirithe sin i mí Feabhra in 2020 (agus thig amharc ar an agallamh sin leis an nasc ‘Caibidil’ seo thíos). Bhí an-spéis ag Tomás sna hamhráin dhúchasacha agus san amhránaíocht. 

Le cead a chlainne shocraigh Cumann Cultúrtha Mhic Reachtain comórtas nua amhránaíochta a bhunú mar chuid de Shean-Nós na Fearsaide agus a ainmniú in ómós dó, Corn Cuimhneacháin Thomáis Uí Mhonacháin (don aoisghrúpa 12 – 15 bliain d’aois).

Corn Cuimhneacháin Thomáis Uí Mhonacháin

(12 – 15 bliain d’aois)

Sean-Nós na Fearsaide | Déardaoin 29 Feabhra - Satharn 02 Marta 2024

Titfidh Sean-Nós na Fearsaide amach in Áras Mhic Reachtain ag deireadh mhí Feabhra agus ag tús mhí n Mhárta in 2024. Beidh ceardlanna, seoladh albaim, comórtais, seisiúin cheoil agus ceolchoirm, léirithe amhránaíochta agus damhsa, scéalaíocht, léirithe lúibíní agus agallaimh bheirte ann mar chuid de. Cuirfidh muid fáilte roimh chairde an Oireachtais agus roimh chuid de bhuaiteoirí agus d'iar-bhuaiteoirí phríomhchomórtais an Oireachtais a mbeidh i mbun ceirde ag an Oíche Airneáil. Fáilte roimh achan uile dhuine. Tuilleadh eolais le fógairt.

Corn Uí Chriagáin | Tráthnóna Dé Sathairn 02 Márta

 
Amhránaíocht ar an tsean-nós do mhná agus d'fhir araon (os cionn 18 mbliana d'aois).